Грамадзтва Дыяспара

Беларускі Дом творцаў закрываецца пасьля пяці гадоў працы

Пра закрыцьцё Дома творцаў і Беларускага прытулку ў Варшаве абвесьціў Сяржук Доўгушаў. Заснавальнік віленскага «Золака» Пётр Маркелаў кажа, што бяз грантаў пляцоўкам выжыць цяжка.

Беларускі Дом творцаў закрываецца пасьля пяці гадоў працы

Дом творцаў у Варшаве закрываецца. На гэтым тыдні пра закрыцьцё Дома творцаў і Беларускага прытулку, якімі ён кіраваў у Варшаве, абвесьціў беларускі музыка Сяржук Доўгушаў. Назву «Дом творцаў» носіць матэрыял, які ўлады Беларусі ўнесьлі ў сьпіс «экстрэмісцкіх».

Сяржук Доўгушаў патлумачыў, чаму праект завяршаецца і што ён пасьпеў зрабіць для беларускай творчай суполкі. Ён расказаў, што хацеў дапамагчы людзям, якія прайшлі празь беларускія турмы, і стварыць для тых, хто толькі што выйшаў на волю, камфортныя ўмовы. З Домам творцаў, паводле яго слоў, была падобная гісторыя: яму самому не хапала свайго дома. У Facebook ён атрымаў шмат словаў падзякі ад артыстаў, для якіх такая падтрымка была асабліва патрэбная ў першы пэрыяд рэлякацыі.

Грошы ўжо канчаліся раней

Пра нястачу грошай варшаўскі Дом творцаў заяўляў яшчэ ў жніўні 2024 году. Тады Сяргей Доўгушаў, які заснаваў яго ў сьнежні 2021 году, паведаміў, што фінансаваньне прыпынілася, партнэры скарацілі падтрымку і зь верасьня ня змогуць працягнуць арэнду. Ён папярэджваў, што без тэрміновых сродкаў дзейнасьць давядзецца спыніць у найбліжэйшы месяц.

Паводле яго слоў, за два з паловай гады праз дом прайшло больш за 300 творцаў у складанай сытуацыі. Дом, як ён казаў, не шэлтэр, але туды маглі прыехаць пажыць, атрымаць псыхалягічную дапамогу і папрацаваць. Іншай ініцыятывы, якая дапамагае менавіта пацярпелым людзям мастацтва, ён тады ня ведаў.

Вільня: арэнду закрываюць напалову

У Вільні беларускую пляцоўку «Золак» адкрылі 14 чэрвеня 2025 году. Сярод стваральнікаў — актывіст Пётр Маркелаў, пісьменьніца Аліна Нагорная і фатограф Сяргей Гудзілін. Арганізатары тады казалі, што «Золак» жыве на прыватныя ўнёскі і грантамі фінансавацца не плянуе. Удзельнікам рэзыдэнцыі прапаноўвалі штомесячную падпіску з доступам у прастору, зь бясплатнай рэзэрвацыяй пакояў для мерапрыемстваў, з коворкінгам і лазьняй.

Цяпер Маркелаў апісвае іншую карціну. За паўтара году, паводле яго слоў, атрымалася раскруціць месца і пакрыць каля 50% арэнды праз вонкавыя браніраваньні. Сёньня ў Zołak Micro Art Residence каля 10 чальцоў. Сам ён пасьля году працы рэзыдэнцыі ў павольным рэжыме пераехаў у прыватнае жыльлё. Праграма Беларускай рады па культуры пакрыла каля трох месяцаў арэнды гэтай зімой.

Высновы Маркелаў робіць прамыя: у беларусаў грошай няма, і культурным пляцоўкам бяз хоць якой грантавай падтрымкі выжыць цяжка. Ён спадзяецца паказаць літоўцам, што тут ёсьць за што змагацца, і зацікавіць іх гульнёй у дэмакратызацыю Беларусі. Тым часам у кастрычніку 2025 году Літоўскі кінацэнтр абмежаваў дзяржаўнае фінансаваньне праектаў з удзелам грамадзян Беларусі, а ў верасьні 2025 году Сяргей Будкін адзначаў цяжкасьці з атрыманьнем дапамогі ад Беларускай рады па культуры.

Колькі выдзяляе Эўразьвяз

Пасьля задушэньня пратэстаў 2020 году і пачатку вайны Расеі супраць Украіны Эўразьвяз і ЗША спынілі традыцыйнае супрацоўніцтва зь беларускімі ўладамі. Паводле зьвестак дасьледчыкаў праграмы Belarus Beehive 2.0, у 2015–2019 гадах падтрымка Эўразьвязу Беларусі складала каля 80 млн эўра на год, уключна зь вялікімі інфраструктурнымі праектамі з удзелам дзяржавы. Агульная дапамога Эўразьвязу за 2020–2024 гады дасягнула 530 млн эўра, прыкладна 106 млн на год.⁠[1]

Зь іх, паводле зьвестак Эўракамісіі, якія прыводзяць аўтары дакладу, на грамадзянскую супольнасьць, моладзь, незалежныя мэдыя і рэлякаваны бізнэс з 2020 году да канца 2025-га выдзелена да 170 млн эўра. У сьнежні 2025 году анансавалі яшчэ адзін пакет на 30 млн эўра.⁠[1]

Выдаткі ў катэгорыі «дзяржаўнае кіраваньне і грамадзянская супольнасьць» вырасьлі з 21.3 млн эўра на год у 2016–2019 гадах да 29.2 млн у 2021–2024 гадах, адзначаюць экспэрты Belarus Beehive 2.0. Наўпроставая падтрымка праваабаронцаў і інстытутаў грамадзянскай супольнасьці вырасла з 8.5 млн да 10.8 млн эўра на год. Найбольш заўважна вырасла сума на адукацыю і акадэмічную мабільнасьць: з 35 млн эўра на год у 2016–2019 гадах да 50 млн пасьля 2020 году. Лідэры фінансаваньня адукацыі — Польшча (каля 29 млн эўра на год), Нямеччына (да 8 млн) і Эўракамісія (каля 4.5 млн).⁠[1]

На гэтым фоне пляцоўка, дзе за паўтара году ўдалося закрыць палову арэнды, і тры месяцы арэнды ад праграмы рады па культуры выглядаюць сьціплай лічбай. Разьбіўкі, колькі з гэтых соцень мільёнаў дайшло да культурных ініцыятываў беларусаў у выгнаньні, у даступных зьвестках няма.⁠[1]

Працяг: У Варшаве закрываецца «Дом творцаў», дзе жылі былыя палітвязьні

Каментары