Замежная дапамога

Усім вядома, які вялізарны ўплыў на Польшчу мае Францыя.

Уплыў гэны грунтуецца на тым, што Францыя забясьпечывае Польшчы абарону яе незалежнасьці. Але гэтая „ласка” — не дармовая: бо за гэта Польшча прымушана дзяржаць вялікую армію, гатовую ў кожнай прыгодзе стануць поплеч з францускай.

Ясна, што Францыя зацікаўлена ў тым, каб Польшча была магчыма дужэйшая, каб больш войска магла паслаць на падмогу сваей саюзьніцы. Але ў Францыі дагэтуль панаваў свой францускі „хіена-пяст”: там у парляманце меў большасьць так-званы „нацыянальны блёк” — значыць, хаўрус паслоў, якія баранілі карысьць капіталістаў, фабрыкантаў, вялікіх абшарнікаў, кажучы, што гэта — апора нацыі і дзяржавы. Нацыянальны блёк утварыў урад, на чале якога паставіў быўшага прэзыдэнта Францыі, Пуанкарэ.

Палітыка Пуанкарэ ў Францыі давяла да таго, да чаго давёў Польшчу Вітас і эндэцкі ўрад: да страшэннае дарагоўлі, зьбядненьня працоўнага народу і ўпадку цэннасьці грошы. Пуанкарэ, родны брат польскіх нацыяналістаў, падтрымліваў і ў Польшчы палітыку ўціску „нацыянальных меншасьцяў”, спадзяючыся, што палякі хутка здолеюць перарабіць беларусаў, украінцаў і другіх у палякоў, ды тады Польшча станецца запраўды моцнай, бо ў ёй будуць адны палякі.

Ведама, гэткія мяркаваньні — сьмешныя па сваёй наіўнасьці. Іх зьдзейсьніць нельга, бо ў нашы часы нельга проста выразаць „інародцаў”, як некалі — ў даўныя часы — рабілі немцы з славянскімі пляменьнямі, займаючы іх землі. І палітыка, якую ў адносінах да сваіх „меншасьцяў” вядзе Польшча з благаславенства Пуанкарэ, не дапяла нічога, а толькі нашкодзіла Польшчы ў яе замежнай палітыцы, аслабіўшы яе і ўнутры. Вось жменя фактаў.

„Dziennik Wileński” піша, што ў нямецкай газэце „Deutsche Allgemeine Zeitung”, што выходзе ў Бэрліне, надрукована стацьця, у якой зьмешчаны вострыя напасьці на Польшчу за зьдзекі над палітычнымі вязьнямі, асабліва над беларусамі.

Той-жа „Dziennik Wil.” паказывае, што замежныя беларусы зьвярнуліся да англійскага прэм’ера Мак-Данальда з просьбай аб абарону ўцісканых беларусаў у Польшчы.

З пратэстам проці польскае палітыкі выступіў у спэцыяльнай ноце і Чычэрын ад імя ССРР.

Урэшце, як піша „Kurjer Poranny”, проці таго, што дзеецца ў Польшчы, паўсталі і францускія сацыялісты. Напярэдадні польскага нацыянальнага сьвята 3 мая ў парыжскіх газэтах зьявіўся пратэст проці „белага тэрору ў Польшчы”. „Тэкст гэтага дакумэнту, — піша „Kur. Por.”, — пасьля кароткага ўступленьня аб „дзікіх гвалтах” наагул, аб зачыняньні газэт, закрываньні таварыстваў моладзі, выкіданьні на брук работніцкіх арганізацыяў, выступае асабліва проці пануючых у Польшчы парадкаў, ці, як хоча, непарадкаў у вастрогах. „У вастрогах Польскае Рэспублікі знаходзіцца цяпер больш за 3.000 палітычных вязьняў — работнікаў за ўчасьце ў забастоўках, украінскіх і беларускіх сялян, жадаючых нацыянальнае незалежнасьці, інтэлігенцыі, якая вінавата тым, што арганізуе асьвету сярод народу. Церпючы зьдзек ад вастрожных старажоў, лаяныя, бітыя рэмнямі і палкамі, кормленыя выключна буракамі, у смуродзе, седзючы разам з звычайнымі зладзеямі, ў вопратках прагніўшых ад бруду, у сьцюдзёных і сырых камэрах, пазбаўленыя мыла, бялізны, кніг, адведзін сваякоў, — гэтыя вязьні часта лепш выбіраюць самагубства, чым павольнае кананьне, — дый не заўсёды павольнае, бо вось у справе Вольгі Бессарабавай сьледзтва выявіла, што яна памерла ад біцьця і агідных ран”… І гэты вось пратэст, як піша „Kur. Por.”, падпісалі людзі, што некалі баранілі палякоў ад маскоўскага і нямецкага ўціску. „Першыя два подпісы — Пэклевэ і Гэррыо — гэта адзнака пэўне чыста палітычная, бо яны — былыя ды і будучыя міністры, найвыдатнейшыя прадстаўнікі апазыцыі”.

Мы асабліва адзначаем апошняе: бо-ж як раз праз некалькі дзён пасьля абвешчаньня гэтага пратэсту ў Францыі адбыліся выбары новага парляманту, і на гэтых выбарах францускія працоўныя масы паказалі, як работніцкая Францыя глядзіць на ўнутраную і замежную палітыку сваей нацыяналістычнай буржуазіі і яе галоўнага абаронцы п. Пуанкарэ. На выбарах перамагла „лявіца”: сацыялістычныя і камуністычныя партыі, як падлічыла віленскае „Słowo”, здабылі разам 297 дэпутацкіх месц, а нацыянальны блёк, кіраваны п. Пуанкарэ, толькі 229. Значыць, левыя дапялі бліскучае пабеды: новы ўрад будзе складацца як раз з такіх палітычных дзеячоў, як тыя, што падпісалі пратэст проці „белага тэрору ў Польшчы”, з Пэклевэ і Гэррыо на чале. І ўжо ясна, што старая палітыка Польшчы ў адносінах да беларусаў, украінцаў, літвіноў, немцаў і жыдоў ня знойдзе ў Францыі ніякага падтрыманьня.

Польскі ўрад, відаць, прадчуваў гэткія вынікі выбараў у Францыі. Яшчэ за месяц да іх паслы польскага сойму: „вызваленец” Тугут і п. п. с. Недзялкоўскі — лёталі па сталіцах Эўропы „ратаваць Айчызну” ў вачох эўрапэйскіх сацыялістаў, якім тлумачылі, што хоць у Польшчы дагэтуль было блага „меншасьцям”, ды гэта хутка зьменіцца. А сьледам за гэтым і п. Грабскі пачаў склікаць нейкія таёмныя нарады ў справе „нацыянальных меншасьцяў”, ды толькі… бяз учасьця самых гэных „меншасьцяў”.

Мы дужа добра разумеем, што ўсё гэта мае на мэце не палепшаньне палажэньня „меншасьцяў”, але ратаваньне гонару і павагі Польшчы ў вачох працоўных масаў Эўропы, якія ўсюды пачынаюць браць уладу ў свае рукі. І гэтая сьвядомасьць дае нам магчымасьць цьвяроза глядзець на справу і абмінуць абмылкі, якія шмат хто з беларусаў рабіў у сваім часе, даверыўшыся салодкім словам п. Пілсудскага. Польская буржуазія ня можа ў вадзін міг зьмяніць свае пагляды і імкненьні ў адносінах да „меншасьцяў”, і ад яе нам нельга нічога спадзявацца…