У ноч на 30 кастрычніка 1937 года ў Менску расстралялі больш за 130 прадстаўнікоў беларускай інтэлігенцыі

89 гадоў таму, у ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года, у Менску былі расстраляныя больш за 130 прадстаўнікоў беларускай інтэлігенцыі: пісьменьнікаў, паэтаў, навукоўцаў, дзяржаўных і культурных дзеячаў.

Супрацоўнікі НКВД расстралялі людзей ва ўнутраным двары турмы, вядомай як «амэрыканка». Паводле іншых зьвестак, расстраляных было больш за 100 чалавек з нацыянальнай эліты.

Гэтая ноч увайшла ў памяць як «Ноч расстраляных паэтаў».

Сярод расстраляных было 22 літаратары. Апублікаваныя ў недзяржаўных беларускіх выданьнях апісаньні называюць расстрэлы ў Менску справай НКВД.

Недзяржаўныя беларускія выданьні называюць гэтыя расстрэлы мэтанакіраванай спробай зьнішчыць беларускую інтэлігенцыю, культуру і нацыянальную сьвядомасьць. Паводле іх ацэнкі, трагедыя стала сымбалем зьнішчэньня беларускай культуры і нацыянальнай эліты савецкай уладай.

Адно з выданьняў прыводзіць і больш рэзкую ацэнку: НКВД, паводле яго слоў, хацеў забіць «душу Беларусі».

Кожны год у гэтыя дні праходзяць акцыі памяці пад агульнай назвай «Ноч расстраляных паэтаў».

У 2023–2024 гадах мерапрыемствы адбыліся ў Бэрліне, Вільні і Парыжы і былі зьвязаныя з памяцьцю пра 132 расстраляных 29–30 кастрычніка 1937 года.

У Вільні 29 кастрычніка 2023 года прайшлі мітынг і чытаньне вершаў на плошчы Вінцаса Кудзіркі, а таксама запальваньне 132 лямпадак на Ратушнай плошчы. У той жа дзень у Бэрліне адбыліся канцэрт і спадарожныя праграмы, прысьвечаныя памяці загінулых беларускіх паэтаў і сучаснай беларускай літаратуры.

Яшчэ адна пастанова, пра якую пішуць недзяржаўныя беларускія выданьні, абавязала Прэзыдыюм Акадэміі навук БССР арганізаваць усебаковае вывучэньне прычын і наступстваў масавых рэпрэсіяў 1930–1940-х і пачатку 1950-х гадоў у Беларусі. Выдавецтву «Беларуская Савецкая Энцыкляпэдыя» даручылі падрыхтаваць спэцыяльнае выданьне ў памяць пра ахвяраў рэпрэсіяў гэтых гадоў.

Паводле розных ацэнак, у 1920–1950-я гады ў месцах масавых расстрэлаў пад Менскам, у тым ліку ў Курапатах, маглі быць забітыя дзясяткі тысяч чалавек.

Урочышча Курапаты называюць «незагойнай ранай на целе Беларусі»: тут ляжаць ахвяры, забітыя ў 1930-я гады. Савецкая адміністрацыя ўтойвала злачынства, але праўда стала вядомая грамадзтву, у тым ліку дзякуючы артыкулу Зянона Пазьняка і Яўгена Шмыгалёва «Курапаты — дарога сьмерці».