Венгрыя разглядае магчымасьць замяніць «Расатам» на пашырэньні АЭС «Пакш»

Урад Венгрыі разглядае магчымасьць замяніць расейскі «Расатам» у ролі генэральнага падрадчыка пашырэньня АЭС «Пакш» і пачаў вывучаць прапановы альтэрнатыўных пастаўшчыкоў. Пра гэта 21 кастрычніка паведамілі некалькі выданьняў.

Паводле зьвестак украінскага выданьня epravda.com.ua, Будапэшт вывучае альтэрнатывы для праекту пашырэньня станцыі. Іншыя ўкраінскія выданьні пішуць, што кабінэт прэм’ер-міністра Пэтэра Мадзьяра ацэньвае альтэрнатыўныя варыянты і наступствы магчымага рашэньня.

Кантракт «Расатам» атрымаў у 2014 годзе без тэндэру, як паведамляюць тыя самыя крыніцы. Першапачатковы кошт праекту называюць так: 12.5 млрд эўра.

Урад Мадзьяра мае намер завяршыць праверку праекту да канца 2026 году або пачатку 2027 году, як паведамляюць недзяржаўныя беларускія выданьні. Канчатковае рашэньне, паводле тых самых зьвестак, могуць прыняць у той жа тэрмін.

Крыніца, блізкая да вугорскай адміністрацыі, паведаміла Reuters, што ўрад схіляецца да высновы: пашырэньне АЭС неабходнае, але «Расатам» удзельнічаць у праекце не павінен. Гэта словы ананімнага суразмоўцы, а не афіцыйная пазыцыя кабінэту.

Пакуль невядома, якія іменна альтэрнатыўныя пастаўшчыкі разглядаюцца і на якіх умовах.

Галоўнае пытаньне для Будапэшту — грошы. Паводле паведамленьняў у Telegram-каналах, Венгрыя рызыкуе страціць 1.1 млрд эўра, ужо выплачаных «Расатаму», і ёй могуць пагражаць штрафы за парушэньне кантракту. Недзяржаўныя беларускія выданьні пішуць тое самае: у выпадку адмовы ад расейскіх падрадчыкаў гэтыя сродкі могуць быць страчаныя, а за скасаваньне, магчыма, давядзецца заплаціць яшчэ і штраф.

Да лютага 2026 году выдаткі Венгрыі на праект перавысілі 2 млрд эўра, зь іх каля 1.1 млрд атрымаў «Расатам». Украінскае выданьне delo.ua удакладняе, што гэтая адзнака была пройдзеная да моманту заліўкі першага бэтону.

«Расатам» з такім разьвіцьцём падзей не згодны. Кампанія паведаміла Reuters, што будоўля ідзе па ўзгодненым графіку, а абсталяваньне для будучых энэргаблёкаў вырабляецца. Паводле яе слоў: «Мы не атрымлівалі ад заказчыка афіцыйных паведамленьняў аб намеры скасаваць кантракт і не бачым юрыдычна абгрунтаваных прычынаў для такога кроку». У кампаніі ёсьць прамы інтарэс у захаваньні кантракту: паводле яго яна ўжо атрымала каля 1.1 млрд эўра.

Кантракт заключылі пры Віктару Орбане без тэндэру ў 2014 годзе. Кошт праекту тады вызначылі ў 12.5 млрд эўра. Умовы зьмянялі пяць разоў, шостую папраўку падрыхтавалі, але не падпісалі.

Скасаваць дамову, паводле ацэнкі аналітычнай даведкі, давядзецца не па міжнародным праве, а паводле нацыянальнага заканадаўства і ўмоваў самой дамовы. Вугорскія дзяржаўныя кантракты рэгулюе, у прыватнасьці, Указ № 143. Яго пункт 13 часткі другой дапускае скасаваньне, калі пастаўшчык адмаўляецца ад выкананьня; пры фармальнай падставе гэта можа дазволіць спыніць кантракт без штрафных санкцый. Яшчэ адна магчымая падстава — юрыдычная немагчымасьць выкананьня праз санкцыйны рэжым.

Калі скласьці гэтыя акалічнасьці, карціна такая. Кантракт заключаны без конкурсу, ягоныя ўмовы зьмянялі пяць разоў, а выхад зь яго вызначаецца нацыянальным правам і тэкстам дамовы. «Расатам» пры гэтым сьцьвярджае, што падстаў для скасаваньня няма. Вынік спрэчкі залежыць ад таго, ці знойдзе Будапэшт фармальную падставу, якая здыме рызыкі штрафаў.

Выбар эўрапейскага падрадчыка, паводле ацэнкі, якую прыводзяць недзяржаўныя беларускія выданьні, мог бы спрасьціць палітычныя пытаньні і зьменшыць залежнасьць праекту ад Расеі. Але зьмена падрадчыка можа справакаваць дадатковыя выдаткі, судовыя спрэчкі і затрымкі.

Улады Венгрыі таксама ацэньваюць фінансавую мэтазгоднасьць самога праекту. Апрача таго, разглядаецца падаўжэньне на 20 гадоў ліцэнзій чатырох дзеючых рэактараў «Пакша».

Для Беларусі «Расатам» — той самы партнэр, зь якім Менск абмяркоўвае разьвіцьцё ўласнай атамнай энэргетыкі. У лютым 2024 году генэральны дырэктар «Расатама» Аляксей Ліхачоў паведаміў дэпутатам Дзярждумы, што прапрацоўваецца пытаньне будаўніцтва новага энэргаблёку на БелАЭС. У траўні 2024 году прэм’ер-міністар Беларусі Раман Галоўчанка на сустрэчы зь Ліхачовым заявіў пра намер пашыраць супрацоўніцтва зь дзяржкарпарацыяй.