Паслы Эўразьвязу выключылі Гуцэрыева і Шаўцова з санкцыйнага сьпісу па Беларусі

Паслы краінаў Эўразьвязу 7 кастрычніка прынялі рашэньне выключыць расейскага мільярдэра Міхаіла Гуцэрыева і беларускага прадпрымальніка Віктара Шаўцова з санкцыйнага сьпісу ЭЗ, уведзенага праз сытуацыю ў Беларусі. Пра гэта, як паведамляюць беларускія СМІ, стала вядома на гэтым тыдні.

Для Гуцэрыева гэта не поўнае зьняцьце абмежаваньняў. Ён застаецца пад эўрапейскімі санкцыямі праз падтрымку расейскай агрэсіі супраць Украіны: 23 ліпеня 2026 года яго ўнесьлі ў асобны сьпіс, зьвязаны з гэтай тэмай. Савет ЭЗ патлумачыў гэта дзейнасьцю бізнэсоўца ў сэктарах расейскай эканомікі, якія прыносяць значныя даходы ўраду РФ, і падтрымкай расейскіх уладаў праз інвэстыцыйныя праекты.

Прычынай выключэньня зь беларускага сьпісу сталі перамогі бізнэсоўцаў у судах: пасьля іх у Брусэлі не бачаць юрыдычных падстаў для захаваньня абмежаваньняў.

Гуцэрыеў — заснавальнік групы «Сафмар», якая працуе ў нафтагазавай галіне, нерухомасьці і мэдыя. У Беларусі ён вядомы перадусім тым, што праз кампанію «Славкалій» будаваў Нежынскі горна-абагачальны камбінат. Пад санкцыі ЭЗ ён трапіў 21 чэрвеня 2021 года.

Савет ЭЗ называў яго даўнім сябрам Аляксандра Лукашэнкі, які фінансава падтрымліваў яго і атрымліваў з гэтага выгаду. Сярод падставаў называліся інвэстыцыі ў беларускую эканоміку, у прыватнасьці будаўніцтва камбінату, і прысутнасьць на інаўгурацыі Лукашэнкі 23 верасьня 2020 года.

Гуцэрыеў не раз аспрэчваў санкцыі ў эўрапейскіх судах. Спачатку безвынікова: у верасьні 2023 года Агульны суд ЭЗ адхіліў яго пазоў, а ў маі 2025 года Суд Эўразьвязу адмовіў у задавальненьні апэляцыі. Потым карціна зьмянілася: 22 кастрычніка 2025 года Агульны суд ЭЗ скасаваў рашэньне пра падаўжэньне санкцый за 2024 год, а 13 траўня 2026 года ануляваў іх падаўжэньне, прынятае ў лютым 2025 года.

Суд устанавіў, што Савет ЭЗ не прадставіў дастатковых актуальных доказаў таго, што Гуцэрыеў працягваў падтрымліваць Лукашэнку ці атрымліваць ад яго выгаду. Ранейшыя інвэстыцыі і асабістыя кантакты бізнэсоўца суд палічыў недастатковай падставай для захаваньня абмежаваньняў.

Віктар Шаўцоў раней узначальваў наглядальны савет беларускага банку «Рашэньне», вядомага таксама як «Інфабанк» і «Трастбанк». Эўразьвяз увёў супраць яго санкцыі ў жніўні 2024 года. Савет ЭЗ зьвязваў прадпрымальніка з вытворчасьцю ахоўных галяграм у Беларусі праз кампаніі «Тэхнахімтрэйд» і «Галаграфічная індустрыя». Паводле вэрсіі эўрапейскіх чыноўнікаў, ён атрымліваў выгаду з манаполіі, створанай дзяржавай.

Пазьней падставамі для падаўжэньня санкцый сталі яго дзейнасьць як ганаровага консула Філіпінаў у Беларусі і верагодныя сувязі з банкам «Рашэньне» і музэйным комплексам «Дудуткі». Але 22 красавіка 2026 года Агульны суд ЭЗ скасаваў санкцыйныя рашэньні 2024 і 2025 гадоў адносна Шаўцова. Суд палічыў недастатковымі довады таго, што ён атрымліваў выгаду зь дзяржаўнай манаполіі або падтрымліваў Лукашэнку.

Эканамічная экспэртка, галоўная рэдактарка эканамічнага выданьня Вольга Лойка назвала гэтае рашэньне «абсалютна прадказальным». Паводле яе слоў: «Любыя санкцыі не вечныя, падставы для іх увядзеньня канчаюцца, мяняюцца. […] І калі мы разьлічваем, што санкцыі — гэта інструмэнт вечнага ціску, трэба разумець, што так гэта не працуе, і гэта відавочна не апошні выпадак».

Лойка лічыць, што падобных рашэньняў можа стаць болей, у прыватнасьці паводле вынікаў судовых абскарджаньняў. Яна не выключыла, што ў суды Эўразьвязу ў будучыні пачнуць зварочвацца і беларускія чыноўнікі, якія знаходзяцца пад санкцыямі праз датычнасьць да рэпрэсій.

Калі ў кагосьці ёсьць падставы лічыць, што бізнэсовец па-ранейшаму атрымлівае перавагі ад супрацоўніцтва з уладамі, сказала Лойка, трэба падбіраць і даказваць адпаведныя аргумэнты. Рашэньне ўступіла ў моц, дадала яна, а ў выпадку Гуцэрыева застаюцца «расейскія» санкцыі.

Асобна чэскія выданьні Deník N і Respekt, абапіраючыся на закрытыя дакумэнты чэскай паліцыі і спэцслужбаў, паведамілі, што ў 2022 годзе Гуцэрыеў спрабаваў перадаць ФБР ЗША сакрэты Лукашэнкі і Пуціна ў абмен на зьняцьце санкцый зь сябе і свайго бізнэсу. Паводле гэтых зьвестак, зьдзелка не адбылася, і санкцыі зь мільярдэра тады не зьнялі.